آموزش، چراغی برای اقتصاد آینده

 در بسیاری از بحث‌هایی که در دفاع از اهمیت آموزش و پرورش رسمی می‌شود، نقش آن در ساختن اقتصاد و مهارت‌آموزی به شاغلان آتی بازار بسیار مهم است. بر اساس همین نقش مهم، دولت ­ها می­دانند که نیروی کار آموزش­ دیده نقش حیاتی در بهبود وضعیت اقتصادی کشور دارد و سالانه سرمایه­ های هنگفتی به بخش آموزش اختصاص می­دهند. متقابلا خانواده‌ها و دانش‌آموزان نیز از اهمیت نیروی کار آموزش­ دیده اطلاع دارند. به عنوان نمونه در هندوستان ۸۰ درصد خانواده ­هایی که در فقر زندگی می­کنند، بعد از نیازهای اولیه­ ی خود، بیشترین اهمیت را برای آموزش قائل می­شوند و بیش از سه­ چهارم درآمد خود را صرف آموزش می­کنند.

مانند همه ­ی خانواده­ ها در نقاط مختلف دنیا، در هندوستان نیز والدین انتظار دارند آموزش بتواند به فرزندان آن­ها در پیدا کردن کار و داشتن وضعیت اقتصادی بهتر و مستقل در آینده کمک کند. پرسشی که اینجا مطرح می­گردد این است که بچه ­ها به چه نوع نظام آموزشی نیاز دارند تا بتوانند از طریق آن در آینده از لحاظ اقتصادی مستقل باشند؟بسیاری از شغل ­هایی که نظام آموزشی به منظور پرورش نیروی کار متخصص برای آن­ها طراحی شده است، در حال نابودی هستند و در همین حال شغل­ های بسیاری در حال ظهور و به وجود آمدن هستند، به خصوص شغل­ هایی که منشأ آن­ها  تأثیر فناوری دیجیتال در بازار امروزه باشد. پیش ­بینی این که دانش ­آموزان امروزه در آینده­ ی نزدیک دارای چه شغلی هستند، تقریباً غیرممکن است.

بحث‌های بسیار زیادی در گرده همایی های علمی در حوزه­ ی آموزش مطرح می­گردد با طرح این سوال که مدارس برای پرورش مهارت­ های مورد نیاز در قرن بیست­ ویک چه کارهایی باید انجام دهند. در کشور آمریکا به همین منظور کنسرسیومی متشکل از نوزده ایالت و سی ­وسه سازمان مستقل شکل گرفته است که رویکرد گسترده­ای برای ارتقا و پیشرفت مهارت­ های مورد نیاز در قرن بیست ­ویک معرفی نموده است. این نگرش یا رویکرد شامل دسته بندی زیر است:

موضوعات بین رشته­ای:

• دانش کارآفرینی، مالی، اقتصادی و کسب و کار

• دانش مدنی

• دانش سلامت

• دانش زیست­ محیطی.

مهارت­ های یادگیری:

• خلاقیت و نوآوری

• تفکر انتقادی و حل مسئله

• همکاری و ارتباطات

مهارت­ های شغلی و زندگی:

• تطبیق­ پذیری و انعطاف­ پذیری

• ابتکار و خودگردانی(جهت دادن به خود)

• مهارت ­های اجتماعی و میان­ فرهنگی

• بهره‌ وری و پاسخگویی

• رهبری و مسئولیت­ پذیر بودن

باید به این نکته اشاره کرد که این­ها صرفا مهارت­ های قرن بیست­ ویک نیستند؛ چرا که قبلا هم به برخی از این­ ها در مدارس پرداخته شده­ اند. چالش جدید و حیاتی امروزه، علاوه بر پوشش دادن آموزش تمامی این مهارت­ ها در فضاهای آموزشی، فراهم کردن شیوه­ای از آموزش است که دانش­ آموزان جوان را تشویق کند به درگیر شدن و برقراری ارتباط با مباحث و مسائل جهانی که شامل توسعه­ ی پایدار و مسائل محیط زیست است. مدارس به منظور دستیابی به اهداف اقتصادی خود باید استعدادها و علایق متنوع جوانان را پرورش دهند. تقسیم ­بندی بین برنامه­ های آموزشی (عملی) و علمی را از بین ببرند، اهمیت یکسانی برای این دو حوزه ­ی علمی و عملی قائل شوند و شرایطی به وجود بیاورند که دانش­ آموزان بتوانند با دنیای کار ارتباط داشته باشند و تجارب مناسبی کسب کنند.

منبع: قلم چی

نگاه به آموزش با عینک صنعت!

معمولا صنعت و آموزش‌وپرورش دو حوزه‌ای هستند که قرار است اهداف متفاوتی داشته باشند. با این حال، می‌توان عینک صنعت را بر چشم زد و نگاهی به آموزش متداول در عصر حاضر انداخت. به این ترتیب، می‌توان خصوصیات و عوارض مشابه ی بین صنایع و نظام آموزشی یافت. این شباهت‌ها از این جهت مهم هستند که به همان‌اندازه که حساسیت‌ها را درباره تغییر رویکرد در صنعت برانگیخته است ما را به اهمیت ایجاد تغییرات در نظام آموزشی آگاه می‌کند.

 به طور کلی در صنعت و فرآیندهای تولید یک محصول،گاه پیش می­ آید که ارزش مواد خام اولیه نادیده گرفته شود. این قضیه گاه در آموزش نیز اتفاق می افتد.در فضاهای آموزشی، درگیر شدن بیش از اندازه با برخی موضوعات خاص و  قابلیت­ های مختلف، دیگر استعدادها و علاقه­مندی ­های دانش­ آموزان را به حاشیه می­راند. به همین خاطر است که بسیاری از دانش‌آموزان در مدارس نمی­توانند قابلیت ­های واقعی خود را کشف کنند، که این خود باعث می­شود در زندگی موفق نباشند و از ثروت محروم بمانند. معمولا در فرایندهای تولیدی درکنار تولید یک محصول، مواد زائد و بی­ ارزش زیادی نیز تولید می­شود. مشابه همین اتفاق در نظام ­های آموزشی نیز رخ می­دهد. برای مثال، کسانی که موفق نیستند و یا در یک نظام آموزشی به خصوص ارزشی برای استعداد آن­ها قائل نمی­شوند، سرنوشتی جز طرد شدن از جامعه، سطح پایین احترام و  فرصت­ های شغلی محدود در انتظار آن­ها نیست.

 فرایندهای صنعتی می­توانند باعث ایجاد آسیب‌های عدیده ­ای در محیط زیست شوند، اما متاسفانه در بیشتر مواقع این سازمان­ ها و دیگر اعضا و عناصر محیط هستند که از این آلودگی متضرر می­شوند و مسئول مبارزه با آن هستند. منشأ این آسیب ­ها موادی هستند که اقتصاددانان از آن­ها تحت عنوان عوامل بیگانه و یا خارجی نسبت به محیط زیست یاد می­کنند. موادی شامل محصولات زائد شیمیایی و سمی که به داخل رودخانه­ ها و اقیانوس­ها ریخته می­شوند، محیط زیست را آلوده می­کنند و ضررهای جبران‌ناپذیری به زیست­ بوم وارد می ­سازند. هم­چنین دود ناشی از کارخانه ­ها و ماشین­ ها باعث ایجاد بیماری­ ها و آسیب ­های جبران­ ناپذیری در بین مردم شده است. جلوگیری از این آسیب­ ها و جبران تمامی این خسارات، میلیاردها دلار برای جامعه هزینه دارد، اما نکته اینجاست که تولیدکننده ­ها این هزینه‌ها را پرداخت نمی‌کنند؛ بلکه متاسفانه تمامی آن از جیب مردم (مالیات) پرداخت می­گردد، و تاسف برانگیرتر از این، عدم مسئولیت­پذیری تولیدکننده­ ها در مورد این آلودگی­ ها و آسیب­ ها به محیط زیست است. متاسفانه مشابه این عدم مسئولیت در نظام آموزشی ما نیز دیده می­شود. دانش آموزانی که با سیستم جاری آموزش و استانداردهای حاکم احساس بیگانگی می­کنند، بدون شک از آن آسیب خواهند دید. از طرف دیگر همانند محیط صنعتی، دیگر عوامل و اعضای جامعه ناچارند آسیب‌های ناشی از این اقدام را جبران کنند. مشکلاتی از این قبیل، ویژگی این­گونه نظام­ های آموزشی است. این سیستم‌ها به منظور هدایت و دسته­ بندی افراد بر اساس مفاهیم و تعاریف خاصی از استعدادها و نیاز اقتصادی طراحی شده ­اند و امروزه نیز به این رویه ادامه می­دهند.

اما در پایان باید پرسید که اگر این اصول صنعتی مناسب نظام­های آموزشی نیستند، چه کار باید کرد؟ چگونه می­توان این نظام را عوض کرد؟

بهترین راه برای تغییر این­گونه نظام‌ها، این است که تفکر خود را درباره­ ی آن­ها تغییر دهیم. اگر به سیستم آموزشی به مثابه ­ی یک فرایند مکانیکی نگاه کنیم، آن­طور که انتظار می­ رود کارایی نخواهد داشت .و نباید فرض کرد که به راحتی می­توان با چند تغییر در استانداردها وضعیت را بهبود بخشید. حقیقت چیز دیگری ورای یک فرایند ساده و مکانیکی است .تغییر در نظام آموزشی نیازمند تغییر بنیادین در شیوه­ ی تفکر و نگرش سیاستمداران حوزه ­ی آموزش نسبت به مدارس و ساختار آموزش کشور است.

منبع: قلم چی

نتایج آزمون تیمز 2015- بخش چهارم- نتایج تیمز پیشرفته (ریاضیات)

ویژگی‌های دانش‌آموزانی که در آزمون ریاضیات پیشرفته‌ در پایان دوره‌ی دبیرستان خود شرکت کرده بودند، چه بوده‌ است؟

دانش‌آموزانی که در آزمون ریاضیات پیشرفته شرکت کرده بودند، دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان بودند که در حال گذراندن دروس ریاضیات پیشرفته، شامل مباحثی در هندسه، جبر و حساب بودند. درصد دانش‌آموزانی که چنین دروسی را انتخاب می‌کنند، بر حسب نظام آموزشی کشورشان (با توجه به رده‌ی سنی مربوطه) متفاوت است. نتایج مربوط به این بخش براساس درصد بیان شده و با شاخص پوشش ریاضیات پیشرفته نشان داده شده است. هم‌چنین، تفاوت‌های دیگری نیز بین این دانش‌آموزان از حیث ساختار نظام آموزشی و مدت زمان شرکت در مدرسه در آن نظام‌ها وجود دارد. باید هنگام تفسیر نتایج گوشه چشمی به این تفاوت‌ها داشت.

جدول 1. شاخص پوششی و ویژگی‌های جمعیت دانش‌آموزان مورد بررسی در تیمز برای درس ریاضیات پیشرفته نسبت به نظام آموزشی کشورها: 2015 

این درصد از عدد 1/9 درصد برای دانش‌آموزان روس که دروس فشرده را می گذراندند شروع می‌شود و تا عدد 34/4 درصد برای اسلوونی هم می‌رسد. در بیش‌تر کشورها، بیش‌تر دانش‌آموزانی که در تیمز پیشرفته شرکت کرده بودند، پسر بودند. برای مثال، 64 درصد از شرکت‌کنندگان لبنانی پسر بودند. اسلوونی تنها کشوری بود که شرکت‌کنندگان دختر آن از پسرهایش بیش‌تر بود (60 به 40). میانگین سن دانش‌آموزانی که در تیمز پیشرفته شرکت کرده‌اند، از 17/7 سال برای روسیه (برای دروس فشرده) تا 18/9 سال برای ایتالیا متغیر بود.

عملکرد دانش‌آموزان ریاضیات پیشرفته در پایان دوره‌ی دبیرستان چگونه است؟

شکل 1 میانگین نمره‌ی ریاضیات پیشرفته و شاخص پوشش دانش‌آموزان شرکت کرده در تیمز پیشرفته را نشان می دهد.

شکل 1. میانگین نمره‌ی ریاضیات پیشرفته و شاخص پوشش دانش‌آموزان شرکت کرده در تیمز پیشرفته، نسبت به نظام آموزشی کشورها؛ 2015[1]

بررسی پیشرفت و موفقیت دانش‌آموزان در ریاضیات پیشرفته، بین سال‌های 1995 و 2015

شش کشور در آزمون ریاضیات پیشرفته در سال 1995 شرکت کردند. (نروژ در آزمون فیزیک پیشرفته‌ی تیمز در سال 1995 شرکت کرد، اما در آزمون ریاضیات پیشرفته شرکت نکرد.) با وجود این، از سال 1995، تغییراتی در رویه‌ی نمونه‌گیری، تعریف دروس ریاضیات پیشرفته و چارچوب ارزیابی ایجاد شده است. هم‌چنین، تغییراتی در شاخص پوششی برخی از کشور‌ها ایجاد شده است که مقایسه‌ی نتایج را در طول زمان مشکل می‌‌کند. مغایرت‌های مشاهده شده در نتایج ممکن است به همین دلیل باشد.

برخی از دانش‌آموزانی را که در آزمون پیشرفته‌ی سال 1995 شرکت کرده‌اند را نمی‌توان با دانش‌آموزان سال 2015 مقایسه کرد. بر همین اساس، داده‌های این دانش‌آموزان از مقایسه خارج شدند. دانش‌آموزان سال 1995 که با دانش‌آموزان پیشرفته‌ی 2015 مقایسه شده‌اند، کلاس 12امی‌هایی بودند که یا آزمون بین‌المللی مهندسی سال دوم، یا دروسی را در ریاضیات پیشرفته گذرانده بودند. با توجه به شکل 2، نمره‌ی ریاضیات پیشرفته در هیچ یک از کشورها در سال 2015 بهتر از 1995 نشده، اما این نمره در سه کشور فرانسه، ایتالیا و سوئد دچار افت شده است.

شکل 2، میانگین نمره‌ی ریاضیات پیشرفته و شاخص پوششی دانش‌آموزان تیمز پیشرفته‌ نسبت به نظام آموزشی این کشورها بین سال‌های 1995 و 2015

همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، تیمز پیشرفته، دانش‌آموزان را بسته به میزان موفقیت‌شان به سه دسته، یا تراز بین‌المللی، تقسیم می‌کند. این ترازها معیار تشخیص تفاوت سطح دانش‌آموزان در ریاضیات پیشرفته را براساس مقیاس پیشرفته‌ی تیمز ارائه می‌کند. لیست زیر دانش و مهارت‌هایی را نشان می‌دهد که دانش‌آموزان برای پاسخ به سؤال‌های آزمون تیمز پیشرفته‌ در هر سطحی به آن‌ها نیاز دارند. (برای دیدن مثالی از هر کدام از این نمایه‌ها، به فصل دوم گزارش بین‌المللی مراجعه کنید.)

تراز پیشرفته (625)                  ریاضیات پیشرفته

دانش‌آموز درک کاملی از مفاهیم، فرایندها و منطق ریاضی دارد. آن‌ها می‌توانند مسائل پیچیده‌ی جبر، حساب، هندسه و مثلثات را حل کنند. در جبر، دانش‌آموزان می‌توانند از منطق و استدلال برای حل مسائل ریاضی محض استفاده کنند. آن‌ها می‌توانند با اعداد مختلط کار کنند و جمع سری‌های نامحدود هندسی را محاسبه کنند. در مبحث حساب، دانش‌آموزان مهارت خود را در مباحث پیوستگی و مشتق‌پذیری نشان می‌دهند. آن‌ها می‌توانند به برخی از مسائل مربوط به بهینه‌سازی، در سطوح مختلف پاسخ دهند و منطق راه‌حل‌های خود را بیان کنند. آن‌ها هم‌چنین می‌توانند از انتگرال برای محاسبه‌ی سطح بین دو منحنی استفاده کنند. دانش‌آموزان از استدلال پیشرفته‌ی هندسه برای حل مسائل پیچیده استفاده می‌کنند. آن‌ها از خواص بردارها برای نشان دادن روابط بینشان استفاده می‌کنند و می‌توانند از ویژگی‌های مثلثاتی و قوانین سینوس و کوسینوس برای حل مسائل پیچیده‌تر مربوط به شکل‌های هندسی بهره بگیرند.

تراز سطح بالا (550)                  ریاضیات پیشرفته

دانش‌آموزان می‌توانند طیف وسیعی از مفاهیم و پروسه‌های ریاضی، مانند جبر، حساب، هندسه و مثلثات را برای تحلیل و حل مسائل چند مرحله‌ای به‌کار گیرند. دانش‌آموزان می‌توانند مسائل محض و عملی جبر را تحلیل و حل کنند. هم‌چنین می‌توانند مسائلی را حل کنند که به تفسیر نمودارها و اطلاعات مربوط به آن‌ها نیاز دارند. آن‌ها می‌توانند جمع یک سری حسابی را به دست آورند و نامعادلات درجه‌ی دوم را حل کنند. آن‌ها می‌توانند نمودار توابع را به نمودار مشتقات اول و دومشان مرتبط سازند. دانش‌آموزان اطلاعاتی در مورد انتگرال معین دارند و می‌توانند از ویژگی‌های مثلثاتی برای حل انواع مسائل توابع مثلثاتی و شکل‌های هندسی استفاده کنند. آن‌ها هم‌چنین می‌توانند از صفحه‌ی مختصات دکارتی برای حل مسائل استفاده کنند و تعیین کنند که آیا یک بردار بر برداری دیگری عمود است یا نه و تعیین کنند که آیا یک چهار ضلعی داده شده در صفحه‌ی مختصات یک متوازی الاضلاع است یا نه.

تراز سطح متوسط (475)            ریاضیات پیشرفته

دانش‌آموزان اطلاعاتی پایه‌ای از مفاهیم و فرایندهای موجود در جبر، حساب و هندسه برای حل مسائل معمولی در اختیار دارند. دانش‌آموزان می‌توانند از یک فرمول برای حل یک مسئله‌ی ساده استفاده کنند. آن‌ها می‌توانند عبارات موجود در یک سری هندسی را تعیین و راه‌حل ارائه شده برای حل یک معادله‌ی لگاریتمی را تحلیل کنند. هم‌چنین می‌توانند نمودار قدر مطلق یک تابع را تشخیص دهند و با توابع مرکب کار کنند. هم‌چنین می‌توانند ارتباط بین علامت مشتق و شکل تابع را برقرار کنند. می‌توانند از دانش خود در مورد شکل‌های هندسی و قضیه‌ی فیثاغورس برای حل مسائل استفاده و بردار‌ها را در صفحه‌ی مختصات جمع و تفریق کنند.

شکل 3، درصد دانش‌آموزان تیمز پیشرفته‌ که به ترازهای بین‌المللی تیمز در ریاضیات پیشرفته دست پیدا کرده‌اند، نسبت به نظام آموزشی کشورشان.

آیا عملکرد دختران و پسران در ریاضیات پیشرفته با هم تفاوت دارد؟

در بیش‌تر کشورهایی که در تیمز پیشرفته شرکت کردند پسران عملکرد بهتری نسبت به دختران داشتند (شکل‌ 4).

در رشته‌ی ریاضیات پیشرفته، پسران میانگین نمره‌ی بیشتری نسبت به دختران داشته اند. این عدد از 9 در روسیه تا 30 در ایالات متحده متفاوت است و در همه‌ی کشورها ، پسران پیشتازند. در سه کشور (ایتالیا، لبنان و پرتغال) راهی برای اندازه‌گیری اختلاف بین پسران و دختران در ریاضیات پیشرفته وجود نداشت.

منبع: قلم چی

نتایج آزمون تیمز 2015- بخش پنجم- نتایج تیمز پیشرفته (فیزیک)

ویژگی‌های دانش‌آموزانی که در آزمون فیزیک پیشرفته‌ در پایان دوره‌ی دبیرستان خود شرکت کرده بودند، چیست؟

دانش‌آموزانی که در آزمون فیزیک پیشرفته‌ شرکت کرده بودند، دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان بودند که دروس فیزیک پیشرفته، شامل بحث‌هایی در مکانیک و ترمودینامیک، الکتریسیته و مغناطیس و پدیده موج و فیزیک اتمی/ هسته‌ای را می‌گذراندند. درصد دانش‌آموزانی که چنین دروسی را انتخاب می‌کنند، بر حسب نظام آموزشی (با توجه به رده سنی مربوطه) متفاوت است. نتایج مربوط به این بخش براساس درصد بیان شده و با شاخص پوشش فیزیک پیشرفته نشان داده شده است. هم‌چنین، تفاوت‌های دیگری نیز بین این دانش‌آموزان از حیث ساختار نظام آموزشی و مدت زمان شرکت در مدرسه در آن نظام‌ها وجود دارد. باید هنگام تفسیر نتایج، گوشه‌چشمی نیز به این تفاوت‌ها داشت.

جدول 1. شاخص پوششی و ویژگی‌های جمعیت دانش‌آموزان مورد بررسی در تیمز، برای درس فیزیک پیشرفته نسبت به نظام آموزشی کشورها: 2015 

مطابق با جدول 1، شاخص پوششی فیزیک پیشرفته از 3/9 درصد برای دانش‌آموزان لبنانی شروع می‌شود و تا 21/5 درصد برای فرانسه می‌رسد. در همه‌ی کشورها، بیش‌تر دانش‌آموزانی که در تیمز پیشرفته شرکت کرده بودند، پسر بودند. برای مثال، 75 درصد از شرکت‌کنندگان پرتغالی پسر بودند. میانگین سن دانش‌آموزانی که در تیمز پیشرفته شرکت کرده‌اند، از 17/7 سال در روسیه تا 18/9 سال در ایتالیا متغیر بود.

عملکرد دانش‌آموزان در فیزیک پیشرفته، در پایان دوره دبیرستان چگونه است؟ 

شکل 1 میانگین نمره‌ی فیزیک پیشرفته و شاخص پوشش دانش‌آموزان شرکت‌کننده در تیمز پیشرفته، نسبت به نظام آموزشی کشورهایشان را نشان می‌دهد.

شکل 1. میانگین نمره‌ی فیزیک پیشرفته و شاخص پوشش دانش‌آموزان شرکت‌کننده در تیمز پیشرفته، نسبت به نظام آموزشی کشورها در سال 2015

بررسی پیشرفت و موفقیت دانش‌آموزان در فیزیک پیشرفته، بین سال‌های 1995 و 2015

شش کشور در آزمون فیزیک پیشرفته در سال 1995 شرکت کردند. (ایتالیا در آزمون ریاضی پیشرفته‌ی تیمز در سال 1995 شرکت کرد، اما در آزمون فیزیک پیشرفته شرکت نکرد.) با وجود این، از سال 1995، تغییراتی در رویه‌ی نمونه‌گیری، تعریف دروس فیزیک پیشرفته و چارچوب ارزیابی ایجاد شده است. هم‌چنین، تغییراتی در شاخص پوششی برخی از کشور‌ها ایجاد شده است که مقایسه‌ی نتایج در طی زمان را مشکل می‌کند. مغایراتی که در نتایج دیده می‌شود، ممکن است به همین دلیل باشد.

برخی از دانش‌آموزانی را که در آزمون پیشرفته‌ی سال 1995 شرکت کرده‌اند، نمی‌توان با نمونه‌ی دانش‌آموزان سال 2015 مقایسه کرد. بر همین اساس، داده‌های این دانش‌آموزان از مقایسه خارج شدند. دانش‌آموزان سال 1995 که با دانش‌آموزان پیشرفته‌ی 2015 مقایسه شده‌اند، کلاس 12امی‌هایی بودند که یا آزمون بین‌المللی مهندسی سال دوم، یا دروسی در فیزیک پیشرفته را گذرانده بودند.

با توجه به شکل 2، نمره‌ی فیزیک پیشرفته‌ی هیچ کدام از کشورها در سال 2015 بهتر از 1995 نشد، اما این نمره‌ در چهار کشور فرانسه، نروژ، روسیه و سوئد دچار افت شد.

همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، تیمز پیشرفته دانش‌آموزان را بسته به میزان موفقیت‌شان به سه دسته، یا تراز بین‌المللی، تقسیم می‌کند. این ترازها، معیاری است برای تشخیص میزان تفاوت سطح دانش‌آموزان در فیزیک پیشرفته براساس مقیاس پیشرفته‌ی تیمز. لیست زیر دانش و مهارت‌هایی را نشان می‌دهد که دانش‌آموزان برای پاسخ دادن به سؤال‌های فیزیک پیشرفته‌ی تیمز در هر سطحی به آن‌ها نیاز دارند. ‌(برای دیدن مثالی از هر کدام از این نمایه‌ها، به فصل دوم گزارش بین‌المللی مراجعه کنید.)

شکل 2. میانگین نمره‌ی فیزیک پیشرفته و شاخص پوششی دانش‌آموزان تیمز پیشرفته‌ نسبت به نظام آموزشی این کشورها بین سال‌های 1995 و 2015

تراز پیشرفته (625)              فیزیک پیشرفته

دانش‌آموزان می‌توانند درک خود از قوانین فیزیک را در حل مسائل عملی و انتزاعی ارائه دهند و دانش‌شان را از سقوط آزاد اجسام، گرما و دما، مدارهای الکتریکی و میدان‌های الکتریکی به‌ کار گیرند. دانش‌آموزان می‌توانند درک‌شان را از میدان‌های مغناطیسی و پدیده‌‌های مرتبط با امواج مکانیکی و الکترومغناطیسی، و فیزیک هسته‌ای و اتمی بیان کنند. دانش‌آموزان روند‌های آزمایشی طراحی و نتایج آن را تفسیر می‌کنند. هم‌چنین می‌توانند اطلاعات دیاگرام‌ها و نمودار‌هایی را که توصیف کننده‌ی دیدگاه‌های انتزاعی فیزیک هستند، جمع کنند. آن‌ها قادرند محاسبات چند مرحله‌ای کمیت‌های مختلف فیزیکی را در بازه‌ای از شرایط انجام دهند؛ در مورد پدیده‌های فیزیکی نتیجه‌گیری و دانش علمی خود را تشریح کنند.

سطح بالا (550)                 فیزیک پیشرفته

دانش‌آموزان قوانین اولیه فیزیک را در حل مسائل در شرایط مختلفی به‌ کار می گیرند. آن‌ها می‌توانند از اطلاعات خود درباره ی نیرو و حرکت استفاده کنند، درکشان از قوانین پایستگی انرژی و تکانه را منتقل کنند و از دانش گرما و دما در حل مسائل بهره بگیرند. دانش‌آموزان قادرند قوانین اهم و ژول را در مدار‌های الکتریکی به‌کار گیرند، مسائل مربوط به ذرات باردار در میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی را حل کنند و از دانش مربوط به میدان‌های مغناطیسی و القای الکترومغناطیسی در حل مسائل استفاده کنند. آن‌ها نشان می‌دهند که پدیده‌های مربوط به امواج الکترومغناطیس و واکنش‌های هسته‌ای را درک کرده‌اند. دانش‌آموزان اطلاعات دیاگرام‌‌های پیچیده و نمودار‌هایی را که توصیف کننده‌ی دیدگاه‌ها‌ی انتزاعی هستند، تفسیر می‌کنند و می‌توانند کمیت‌های فیزیکی متنوعی را در بازه‌ای از شرایط، محاسبه و فرمول استخراج ‌کنند. هم‌چنین می‌توانند پدیده‌های فیزیکی را ارزیابی ‌کنند و توضیحات مختصری برای انتقال دانش علمی ارائه بدهند.

سطح متوسط (475)              فیزیک پیشرفته

دانش‌آموزان می توانند برخی از اصول اولیه‌ی فیزیک را که متضمن تعدادی از پدیده‌هاست، بیان کنند و دانش‌شان را در مورد نیرو‌ها و حرکت، در حل مسائل به‌کار ‌‌گیرند. هم‌چنین می‌توانند از دانش خود درباره‌ی گرما و دما در حوزه‌ی انتقال انرژی استفاده کنند و از دانستنی‌های خود در حوزه‌ی قوانین پایستگی در موقعیت‌های روزمره و انتزاعی بهره بگیرند. آن‌ها می‌توانند اطلاعات خود را در مورد میدان‌های الکتریکی، بار‌های نقطه‌ای و القای الکترومغناطیسی ارائه بدهد. دانش‌آموزان می‌توانند از دانش خود در حوزه‌ی پدیده‌های مربوط به امواج مکانیکی و الکترومغناطیسی، و فیزیک اتمی و هسته‌ای در حل مسائل بهره ببرند؛ اطلاعات دیاگرام‌ها و نمودارها را برای حل مسائل تفسیر کنند، کمیت‌های فیزیکی متنوعی را در موقعیت‌های مختلف محاسبه کنند و گزاره‌ها را ارزیابی کنند، و توضیحاتی برای پدیده‌های فیزیکی ارائه بدهند.

شکل 3، درصد دانش‌آموزان تیمز پیشرفته‌ که به ترازهای بین‌المللی تیمز در فیزیک پیشرفته دست پیدا کرده‌اند، نسبت به نظام آموزشی کشورشان نشان می‌دهد.

شکل 3. درصد دانش‌آموزان پیشرفته‌ی تیمز که به سطح پیشرفته‌ی بین‌المللی تیمز در فیزیک پیشرفته دست پیدا کرده‌اند، نسبت به نظام آموزشی کشورشان.

آیا عملکرد دختران و پسران در فیزیک پیشرفته با هم تفاوت دارد؟

در بیش‌تر کشورهایی که در تیمز پیشرفته شرکت کردند پسران عملکرد بهتری نسبت به دختران داشتند (شکل‌ 4).

در فیزیک پیشرفته، در همه‌ی کشورها، به‌غیراز لبنان، میانگین نمره‌ی پسران بهتر از دختران بود. اختلاف این دو عدد از 11 در سوئد تا 46 در ایالات متحده متفاوت است.

شکل 4. میانگین نمرات در فیزیک پیشرفته‌ی پسران و دختران در تیمز پیشرفته‌ نسبت به نظام آموزشی کشورها در سال 2015

منبعک قلم چی

چگونه می‌توان برای یادگیری محیطی امن و آرام ساخت؟

مدرسه یا موسسه ­ی آموزشی که دارای محیطی امن و با نظم و ترتیب است، به‌صورت یکسان هم به معلمان و هم دانش‌آموزان این حس را القا می‌کند که در محیطی ایمن در برابر خطرات فیزیکی و روحی قرار گرفته‌اند و تا حد زیادی آرامش لازم را برای عملکرد بهتر در آن‌ها ایجاد می‌کند. ایجاد حس امنیت و آرامش موجب بهبود عملکرد هر دو گروه می‌شود و وجود نظم به‌صورت ضمنی به مفهوم حضور قوانین و مقررات برای حمایت از حقوق افراد در تمامی اجزای مدرسه است. بسیاری از محققین حوزه­ ی آموزش محیط منظم و ایمن را یکی از شرایط لازم برای داشتن فضای آموزشی موثر دانسته‌اند[1]. حتی در اهداف ملی کشورها، این مولفه به‌عنوان عاملی مهم در نظر گرفته شده است. برای مثال در سال 1994 در قانون آموزش آمریکا برای سال 2000 بیان شد:«همه ­ی مدارس محیطی منظم برای یادگیری ایجاد خواهند کرد».

 آموزش، رکن اصلی تشکیل سرمایه­ ی انسانی در هر کشور است و سرمایه­ ی انسانی چرخ گرداننده ­ی سیستم‌های اقتصادی- اجتماعی است که آینده­ ی کشورها را در سال‌های آتی رقم خواهند زد. برای تحقق این امر، مدارس باید رویه‌ها و قوانینی را به کار گیرند که موجب مشارکت و شکل‌دهی ساختار لازم در این زمینه توسط دانش‌آموزان شود. به‌دیگر بیان، قوانین جاری در مدارس باید باعث شوند دانش‌آموزان به‌صورت مستمر در تمامی سطوح آموزشی خود، ایجاد نظم و برقراری امنیت را به صورت کاربردی فرا گیرند و در آن مشارکتی فعال داشته باشند. در همین راستا، مدارس باید یک یا چند عامل از عوامل زیر را به کار گیرند:

ایجاد قوانین و رویه‌های برای مقابله و جلوگیری از مشکلات رفتاری که می‌تواند از طریق خصوصیات فیزیکی یا فعالیت‌های روتین مدارس ایجاد شود (اگر فرآیندهای متداول در مدرسه به‌گونه‌ای در حال انجام است که ممکن است در آینده زمینه‌ساز بروز مشکلات رفتاری در مدرسه شود، باید قانونی برای برخورد با آن درنظر گرفت. برای مثال اگر شرایط فیزیکی یا سخت‌افزاری مدرسه به واسطه ­ی کوچک بودن کلاس‌های درس و تعداد زیاد دانش‌آموزان موجب شلوغی کلاس‌ها شده است، باید قوانینی پیشگیرانه برای برقراری هر چه بهتر نظم و ترتیب در کلاس درس ایجاد کرد. چون در طول زمان و در اثر تکرار، رفته‌رفته شلوغی و سرو صدای دانش‌آموزان به جزئی از فرهنگ آموزشی آنها تبدیل می­شود و ضمن دشوار شدن فرآیند آموزش برای معلمان، کیفیت کلی آموزش مدرسه را نیز دچار اختلال می‌کند).

ایجاد قوانین و رویه‌های مناسب برای کنترل رفتار عمومی در مدارس (علاوه بر این که هر گروه از دانش‌آموزان دارای قوانین متناسب با رده‌سنی خود هستند، یک سری قوانین کلی و کاربردی نیز برای تمامی گروه‌ها باید تعریف شود. برای مثال عدم استفاده از گوشی همراه در کل مدرسه).

ایجاد سازوکار و برنامه‌ای، که به دانش‌آموزان فرآیند خود-نظمی (خودشناسی) و حس مسئولیت را یاد دهد. (اگر مدارس بتوانند به دانش‌آموزان اهمیت و مزایای برقراری نظم در زندگی روزمره را آموزش دهند، در حقیقت تا حد زیادی آنها را برای پذیرش قوانین و مقررات آماده کرده‌اند. همچنین حس مسئولیت، ضامنی برای اجرای صحیح قوانین در مدرسه خواهد بود)

ایجاد سیستمی برای شناسایی اولیه ­ی  رفتارهای مجرمانه و خطرناک در بین دانش‌آموزان (می‌توان در مدارس سیستمی ایجاد کرد که رفتارهای ناشایست و مجرمانه ­ی دانش‌آموزان در مراحل بدوی آن شناسایی و اصلاح شود. این فرآیند در ایجاد محیطی ایمن در مدرسه بسیار ضروری است).

منبع: قلم چی